Eco-team: Ekološke i naknade za CO2 za pravednu tranziciju u Pljevljima?

Predstavnici ekološke nevladine organizacije Eco-team juče su Pljevljima predstavili inicijativu, koja će u narednom periodu biti pokrenuta kroz zvaničnu peticiju, kojom traže da sredstava prikupljena od naknada za CO2 kredite i ekološke naknade budu namjenski usmjerena u Pljevlja kroz poseban program za pravednu tranziciju Pljevalja. Za dvije godine Crna Gora je od EPCG, zbog rada Termoelektrane Pljevlja, naplatila preko 21 milion evra od naknade za emisiju CO2 koja se dobija trgovinom emisijama štetnih gasova. Propisano je da taj prihod mora da se koristi za mjere zaštite životne sredine, podršku proizvodnji energije iz obnovljivih izvora i za inovacije, što je omogućeno usvajanjem Zakon o zaštiti od negativnih uticaja klimatskih promjena, odnosno Uredbu o aktivnostima odnosno djelatnostima koje emituju gasove sa efektom staklene bašte za koje se izdaje dozvola za emisiju gasova sa efektom staklene baste. Međutim, ukoliko bi prošao predlog da 2,6 miliona evra  od eko-naknade bude namjenjen za process pravedne tranzicije bez tog prihoda bi  ostao opštinski budžet. Ta sredstva se strogo koriste za ekološke namjene I od njih su postavljene termo fasade na većini zgrada u Pljevljima.

“Tražimo da sredstava prikupljena od naknada za CO2 kredite i ekološke naknade budu namjenski usmjerena u zajednicu koja je decenijama nosila najveći teret energetskog razvoja – u Pljevlja sa jasnom namjenom finansiranja projekata i programa pravedne tranzicije!Ta sredstva već postoje. Ona ulaze u sistem, ali trenutno najvećim dijelom završavaju u državnom budžetu bez jasne teritorijalne namjene, navodi se na fejsbuk profile Eco-team-a. Istakli su da smatraju da je vrijeme da budu sredstva budu vraćena tamo gdje su i nastala.

“Uspostavljanjem posebnog programa za pravednu tranziciju Pljevalja, država bi pokazala odgovornost prema zajednici koja je podnijela najveće posljedice energetskog sistema, ali i najviše doprinijela njegovom razvoju”, predlažu iz Eco-team-a.

Energetska zajednica pohvalila je uvođenje naplate emisije CO2 je potrebno zemljama u regionu kako bi njihovi izvoznici izbjegli plaćanje prekogranične takse na CO2 koju Evropska unija planira da uvede od 2026. godine.

U cilju ulazka u EU, 21. Februara 2020. Godine, CG je uredbom pokrenula trgovinu emisije štetnih gasova i uvela nacionalni sistema trgovine emisijama CO2. Na aukciji za dodjelu emisionih kredita za 2022. godinu prikupila je od EPCG, kao pravnim licem koje upravlja Termoelektranom Pljevlja, oko 9,26 miliona evra. Od tog iznosa oko 7,87 miliona evra su uplaćena na račun Fonda za zaštitu životne sredine (Eko-fond) a  ostatak za porez na dobit. Novac  u iznosu od 4,1 milion eura utrošen je za sufinansiranje postavljanja solarnih panela u okviru projekata Solari 3000+ i Solari 500+ ( na 3.000 objekata za individualno stanovanje, a drugi se odnosi na 500 firmi i javnih ustanova), oko 2,7 miliona evra utrošeno na zaštitu i unapređenje životne sredine, a preostalih 1,1 milion evra opredeljeno je za podsticanje inovacija u skladu sa Strategijom pametne specijalizacije Crne Gore (2019-2024).

U 2023. Godini državi je od naknade za CO2 na raspolaganju bilo 12.847.432 evra a nakon obračuna i plaćanja poreza na dobit u iznosu od 15 odsto za realizaciju ekoloških projekata bilo je 10.920.317 evra. Vlada je novac namjenila za: podsticanje izgradnje obnovljivih izvora energije u iznosu od 5.500.000 evra, zaštitu i unapređenje životne sredine u iznosu od 4.270.317 evra i podsticanje inovacija u skladu sa Strategijom pametne specijalizacije Crne Gore u iznosu od 1.150.000 evra.

V.M.