Opštinski odbori direktora služe za partijska zapošljavanja ili unapređenje poslovanja?

Najava Zajednice opština Crne Gore (ZOCG) da, na zahtjev nekoliko predsjednika opština, priprema inicijativu za odlaganja roka  usaglašavanja sa novim Zakonom o privrednim društvima (31. mart), zbog brojnih izazova sa kojima su se ovim povodom suočila privredna društva u vlasništvu opštine, otvorila je mogućnost preispitivanja načina funkcionisanja opštinskih preduzeća.

Da li su opštinskim preduzećima potrebni odbori direktora, kao organi upravljanja da li doprinose uspješnom radu ostvarivanja javnog interesa preduzeća koji decenijama unazad su poslovala sa gubicima? Po dozvoli tadašnje Vlade decenijama radnicima nisu isplaćivanje zarade u bruto iznosu kroje se danas isplaćuju kroz više reprograma višemilionskih obaveza, pa mnogi radnici nisu u mogućnosti da odu u penziju. Uglavno odbori direktora služe za partijsko zapošljavanje svojih kadrova koji sprovode politiku I želje stranačkih lidera. Osim formalno-pravne potrebe, po osnovu Zakona o privrednim društvima, odbori direktora opštinskih preduzeća u praksi nikada nisu pokazali svoje rezultate. Da su nepotreban trošak, govorio je nekadašnji Predsjednik opštine Pljevlja Mirko Djačić, koji je tražio da se ukinu. Tada se ta ideja nije razmatrala a sada postoji mogućnost I vrijeme, kroz inicijativu Zajednice opština CG za odlaganje roka za usaglašavanje sa Zakonom o privrednim društvima, da se razmisli, izračuna i donese odluka da li su potrebi odbori direktora za neprofitabilna preduzeća koji za cilj imaju pružanje javnog interesa u komunalnim djelatnostima, vodosnabdjevanju, održavanju ćistoće, grijanju, sahranjivanju.

Vlada je pripremila Nacrt posebnog zakona o upravljanju društvima čiji je osnivač država ili opština.  Uskladjivanje rada privrednih društava sa Zakonom o privrednim društvima oročeno je do 31. Marta a za nepostupanje su propisane novačne kazne do 10.000 eura. Sada su opštine u nemogućnosti, zbog kolizije sa više zakona- o lokalnoj samoupravi, o radu, komunalnim djeltnostima I sprečavanju korupcije, da pristupe izmjenama Statuta I usklađivanju sa zakonom o privrednim društvima jer “ obavljaju poslove od javnog interesa iz izvornih lokalnih nadležnosti pa su, samim tim, neodvojiv dio ukupnog sistema lokalne samouprave”.

Generalna sekretarka ZOCG Mišela Manojlović saopštila je da je za jednočlana opštinska preduzeća nemoguće izraditi nove statute a da se ne povrijedi neki od tih zakona kojim su u najvećem broju slučajeva zaprijećene visoke novčane kazne za propisane prekršaje.

– U Zajednici opština pripremili smo do sada četiri modela statuta, kojima smo nastojali da ponudimo “najbezbolnija” rješenja po struku i po budžete opština a koja će biti uklopljena u sistem lokalne samouprave. To je, međutim, značilo da moramo odstupiti od pojedinih rješenja Zakona o privrednim društvima.  Alternativa koja nam je stajala na raspolaganju bila je da u tim modelima primjenimo Zakon o privrednim društvima i time narušimo sistem lokalne samouprave, povrijedimo niz drugih zakona a time i ustavni princip jedinstva pravnog poretka – rekla je Manojlović.

Manojlović navodi primjere: ako bi se opštine odlučile da imaju odbor direktora, koji su imale i do sada kao operativni organ neophodan privrednom društvu, taj odbor bi imenovao direktora koji bi bio u dvojakoj ulozi – kao direktor, a istovremeno i kao član odbora direktora. Ovo ne znači samo konflikt  njegovih interesa nego i povredu  Zakona o lokalnoj samoupravi po kome direktora, kao organa upravljanja, imenuje skupština opštine a ne odbor direktora, i to po prethodno raspisanom javnom konkursu na koji obavezuje član 24 stav 4  Zakona o radu. Takav javni konkurs u ovom slučaju  ne bi bio javni  jer bi se po njemu mogao izabrati samo jedan od članova odbora direktora.

Prije više decenija rad  savjeta I opštinskih odbora bio je besplatan, što je I pokazivalo da formalno nisu vršili uticaj na poslovanje preduzeća.

“Ako bi se opštine odlučile da imaju samo skupštinu i direktora, bez odbora direktora, to bi značilo davanje ogromnih ovlašćenja direktoru, što je rizično po javni interes. Altenativa je svođenje  njegovih ovlašćenja na razumnu mjeru,  u kom slučaju bi ih neposredno vršila skupština opštine. Problem u ovoj situaciji, međutim, jeste činjenica da predstavnički organ građana  nije operativno tijelo koje može efikasno i brzo donositi neophodne odluke, što može izazvati različite posledice, Kaže Manojlović.

Podsjeća da svaki izbor i imenovanje po automatizmu podrazumijeva status javnog funkcionera u smislu Zakona o sprečavanju korupcije sa svim obavezama i ograničenjima koje taj zakon propisuje, uključujući i konflikt interesa.

“Ta činjenica dovodi u pitanje  punovažnost svih odluka odbora direktora koje je predložio direktor i za čije je donošenje i glasao u punom kapacitetu člana odbora direktora, sa nesagledivim posledicama”, navodi Manojlović.